استرس چیست و راههای مدیریت و کنترل آن کدامند؟

استرس چیست و راههای مدیریت و کنترل آن کدامند؟

 استرس چيست و راههاي مديريت و کنترل آن کدامند؟

واژه استرس ابتدا در علم فيزيک مطرح شد. به اين معنا که به جسمي آنقدر فشار آورده شده تا خرد شود. کلمه استرس در ارتباط با شرايط انسان براي نخستين بار توسط روانشناسي به نام هانس سليه مطرح گرديد. امروزه از مفهوم استرس براي توصيف مقدار تنشي استفاده مي¬شود، که افراد تحت¬تاثير مشاغل، روابط و مسئوليت¬هايشان در زندگي متحمل مي¬شوند. استرس حالتي از اضطراب است و زماني تجربه مي¬شود، که حوادث و مسئوليت¬هاي يک فرد بيشتر از آن مقداري باشد که بتواند با آن کنار بيايد. اما به زبان فيزيولوژيکي استرس ميزان استهلاک و فرسودگي بدن است. تعريف ديگري استرس را مجموعه تغييرات انطباقي (واکنش¬هاي فيزيکي، ذهني و عاطفي) که در نتيجه تغييرات و نيازهاي زندگي فرد، تجربه مي-شوند و بدن فرد را جهت تطبيق خود با انواع موقعيت¬هاي اجتماعي و محيطي ياري مي¬کند. به بيان ديگر استرس عبارت است از ناتواني در مقابله با تهديد خيالي يا حقيقي ذهن، جسم، حالات احساسي و معنوي که در نتيجه آن سلسله پاسخ-هاي فيزيولوژيکي و انطباقي ايجاد مي¬شود. طرز تلقي، نگرش و ديدگاه افراد در مورد هر موضوع بسيار اهميت دارد، زيرا آنچه ممکن است در نظر کسي يک تهديد باشد، براي ديگري کمترين معنا و مفهومي ندارد. به طور مثال ممکن است زماني که دو نفر در اتومبيل با سرعت زياد حرکت مي¬کنند، يکي از سرعت بالا لذت برده و سرخوش است حال آنکه نفر دوم شديداً مي¬ترسد. دراين مثال موقعيت براي هر دو نفر يکسان است، ولي برداشت و ادراک هر يک متفاوت است و در نتيجه نتايج کاملاً متفاوتي به بارمي¬آورد.
استرس علائمي از قبيل علائم جسمي، ذهني، هيجاني و رفتاري دارد. وجود اين علايم در شما مي¬تواند زنگ خطري مبني بر وجود استرس باشد. نکته مهمي که بايد به آن توجه شود، اين است که اين علائم از فردي به فرد ديگر متفاوت است و اين مسئله که هر فرد کدام علامت را در زمان استرس نشان دهد، مسئله¬اي کاملا فردي است و به عوامل متعددي مانند شدت استرس فرد، ميزان فشار محيطي وارده به فرد، خصوصيات شخصيتي و تيپ شخصيتي فرد بستگي دارد و هر فرد تعدادي از علائم و نه همه آن¬ها را در زمان استرس نشان خواهد داد.

راهبردهاي مقابله با استرس



"تدابير مقابله¬اي" افکار و رفتارهايي هستند که پس از روبه رو شدن فرد با رويداد استرس¬زا به کار گرفته مي¬شوند؛ در حالي که "منابع مقابله¬اي" ويژگي¬هاي خود شخص هستند که قبل از وقوع استرس وجود دارند، مانند برخورداري از عزت نفس، احساس تسلط بر موقعيت، سبک¬هاي شناختي، منبع کنترل، خوداثربخشي و توانايي حل مسئله. از جمله امور مهم در اين رابطه، ارزيابي فرد از توانايي¬هاي خودش براي رويارويي با مسئله است. اين ارزيابي¬ها ممکن است مطابق با واقعيت و توانايي¬هاي واقعي فرد باشد و يا مطابق با واقعيت و توانايي¬هاي او نباشد، ولي هر چه هست برداشت¬هاي فرد از توانايي¬ها و قابليت¬هايش تعيين¬کننده اصلي براي مقابله با دشواري¬ها مي¬باشد. اگر فرد احساس ناتواني بکند، با وجود همه مهارت¬هايي که آموخته نخواهد توانست، از عهده مشکل برآيد. انواع مقابله¬هاي کارآمد عبارتند از: مقابله متمرکز بر مسئله، مقابله با استفاده از مديريت زمان، مقابله متمرکز بر هيجان.
گام¬هاي عملي در مواجهه با استرس:
1. شناسايي عواملي است که باعث ايجاد استرس شده¬اند. عوامل اصلي ايجاد استرس از جمله افکار، احساسات و رفتارهاي فرد، هميشه واضح و آشکار نبوده و مي¬توانند به راحتي ناديده گرفته شوند. براي شناسايي منشا استرس بايد به عادت¬ها، رفتارها و توجيه¬هاي خود دقت کنيد. همچنين استفاده از يک دفترچه براي ثبت روزانه استرس¬ها مي¬تواند به شما در شناخت عوامل و راه¬هاي رويارويي با استرس کمک کند
2. روبرويي با عامل استرس¬زا: پس از شناسايي عامل استرس بايد ديد که چگونه مي¬توان با آن روبرو شد. هر فردي در مواجهه با استرس رويکرد خاص خود را دارد، شما نيز با توجه به دفترچه خود متوجه مي¬شويد که براي مقابله با استرس از چه راه¬کارهايي استفاده مي¬کنيد.
3. علائم مختلف استرس را در خودتان شناسايي کنيد. ياد بگيريد که به طور مرتب بدنتان را براي يافتن علائم تنش¬هاي فوق¬العاده کنترل کنيد. مراقب صحبت کردن خود باشيد که از علائم اوليه فشار است. همچنان که افراد ديابتي ياد مي¬گيرند که علائم هشداردهنده اوليه در مورد قند غيرطبيعي خونشان را شناسايي کنند، شما هم اگر در معرض تنش¬هاي فوق¬العاده هستيد، بايد ياد بگيريد که علائم خطر را تشخيص دهيد.
4. استرس¬هايتان را تغيير دهيد. سطح فشارها را با جابه جا کردن استرس¬ها، زير نقطه سرريز و انفجار نگه داريد. اگر موضوع پرتنش جديدي به سراغتان آمد، با حذف يا به تعويق انداختن مشکل و استرس قبلي جايي برايش باز کنيد؛ به اين ترتيب سطح جمع استرس زير نقطه انفجار مي¬ماند.
• آموزش روش¬هاي آرميدگي با توجه به نياز مراجع چند مورد به کار برده مي¬شود.
1. تکنيک آرامش چشم.
2. تکنيک تنفس ديافراگمي (شکمي).
3. تکنيک تمرکز با شمارش بازدم.
4. تکنيک تن آرامي انقباض – انبساط.
5. تکنيک تن آرامي عضلاني پيشرونده.
6. مديريت احساسات.
7. بازسازي شناختي.

در نهايت بايد به اين نکته توجه داشته باشيم که مديريت استرس مانند ساير مهارت¬ها در زندگي، قابل يادگيري و به کارگيري در موقعيت¬هاي گوناگون زندگي مي¬باشد.