دستگاه گوارش مغز دوم انسان است!

دستگاه گوارش مغز دوم انسان است!

 

دستگاه گوارش مغز دوم انسان است!


برخي از محققان مانند مايکل گرشان معتقدند دستگاه گوارش، مغز دوم انسان و بيشترين عصب‌دهي بعد از مغز مربوط به اين سيستم است. طول دستگاه گوارش به طور معمول در افراد بالغ از دهان تا مقعد، نزديک به 9 متر است و 100 ميليون سلول عصبي دارد که تعداد اين سلول‌ها از سلول‌هاي نخاع و سلول‌هاي سيستم عصبي- محيطي بيشتر است. پس مي‌توان گفت دستگاه گوارش ما با سيستم عصبي کنترل مي‌شود و ناراحتي‌هاي اعصاب و روان مي‌تواند روي اين دستگاه تاثيرگذار باشد.

ارتباط بين اين دو سيستم باعث مي‌شود احوالات انسان، خيلي زود بر دستگاه گوارش تاثير بگذارد. خشکي دهان، تاخير در هضم غذا، حرکت‌هاي زياد دستگاه گوارش و تغيير در اجابت مزاج از نشانه‌هاي مهم دستگاه گوارش هستند که همه ما چندين بار در طول زندگي و در مواجهه با عصبانيت و استرس آن را تجربه کرده‌ايم.

از طرفي در سال‌هاي اخير، شواهدي به دست آمده که نشان مي‌دهد سيستم گوارش نيز متقابلا روي روحيات ما اثر مي‌گذارد. دانشمندان با استفاده از اين شواهد توانسته‌اند در يکي از روش‌هاي نوين با تحريک عصب واگ گوارشي، افسردگي را درمان يا با تنظيم تنفس و تحريک عصب واگ، اضطراب را کم کنند.

اگر نگاهي به بيماران اعصاب و روان بيندازيم، مي‌بينيم که در بسياري از افراد مبتلا به افسردگي، حرکات گوارشي کمتر و يبوست بيشتر است. در افراد مضطرب، حرکات گوارشي بيش از اندازه زياد است و معمولا حالت تهوع واستفراغ دارند. از ديگر عوارض اضطراب نيز مي‌توان به تشديد زخم‌هاي گوارشي اشاره کرد.

گرچه در بروز زخم‎‌هاي گوارشي، عوامل ديگري مانند باکتري هليکوباکتر پيلوري نقش دارند ولي تشديد زخم به دليل مسائل ذهني و رواني اثبات شده است. در بيماري‌هاي التهابي روده مانند کوليت‌اولسروز علائم اضطرابي ديده مي‌شود که مشکلات گوارشي بيماران را نيز تشديد مي‌کند.

اختلال گوارشي ديگري که ارتباط تنگاتنگي با اعصاب و روان انسان‌ها دارد، نشانگان روده تحريک‌پذير است. مطالعه‌هاي صورت‌گرفته روي اين افراد نشان مي‌دهد اغلب آنها خصوصيات شخصيتي خاصي دارند. معمولا کمال‌گرا هستند، رعايت قوانين و اصول کاري برايشان اهميت ويژه‌اي دارد، انعطاف‌ناپذيرند و مهمتر از همه هميشه مضطربند. اين افراد اغلب در ارتباط با ديگران دچار تنش مي‌شوند و با بروز تنش، علائم گوارشي آنها شدت مي‌يابد. براي اين افراد اگر علاوه بر درمان‌هاي گوارشي مداخله‌هاي رفتاري صورت گيرد پاسخ بهتري به درمان مي‌دهند. معمولا شيوه‌هاي مديريت استرس و خشم، آرام‌سازي و آموزش رفتار جراتمندانه به اين بيماران کمک مي‌کند تا زندگي آ‌رام‌تري داشته باشند.
در برخي موارد، حتي استفاده از داروهاي روان‌پزشکي و مداخلات روان‌پزشکي مانند بيوفيدبک نيز براي اين بيماران موثراست. با توجه به ارتباط نزديک سيستم‌اعصاب‌‌مرکزي و دستگاه گوارش، لازم است در بيمارهاي گوارشي حتما به مسائل رواني پرداخته شود تا در صورت وجود مشکلات ذهني در بروز، تشديد و تدوام علائم گوارشي به درمان آنها پرداخت و با استفاده از روان‌درماني‌هاي هدفمند يا درمان دارويي در صورت نياز نه‌تنها به بهبود مشکل گوارشي بيمار کمک کرد بلکه سلامت روان و کيفيت زندگي او را نيز ارتقا داد.

دکتر محمد اربابي روان‌پزشک و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران

هفته نامه سلامت 93/10/13