تاثیرآلودگی هوا بر روی روان انسان

تاثیرآلودگی هوا بر روی روان انسان

 تاثير آلودگي هوا بر روي روان انسان
محمد اربابي – روانپزشک – دانشيار دانشگاه علوم پزشکي تهران

با توجه به اينکه در روزهاي اخير با افزايش آلودگي هوا مواجه شديم حتي به طوري که ناچار بوديم که چند روز مدارس را هم تعطيل کنيم اين سوال مطرح مي شود که آلودگي هوا بر روي روان انسان تاثير مي گذارد يا خير؟ شواهد اخير نشان داده است که آلودگي هوا در سلامتي جسمي افراد تاثير گذار است وحتي مي تواند در روزهاي آلوده که آلودگي هوا در حد خطرناک است افزايش ميزان مرگ ومير را در گرو هاي پر خطرمانند سالمندان و کودکان رامشاهده کنيم .به موازات همين که در سلامت فيزيکي افراد بر اثر آلودگي هوا تغييراتي را مشاهده مي کنيم . در سلامت روان هم تغييراتي را مشاهده مي کنيم که تاثير گذار است .شواهد اخير نشان داده است که آلودگي هوا به سه صورت مي تواند برسلامت روان اثر بگذارد ،نخست برروي چگونگي سازگاري ما با تغييرات محيطي اثر گذار است و دوم بر روي رفتارها و عملکرد هاي رواني ما اثرمي گذارد و در نهايت،درمرحله سوم، آلودگي هوا مي تواند به سبب اثرات سمي ،در  طولاني مدت بر روي رشد و عملکرد مغزاثر بگذارد. قبل از اينکه به اين سه شيوه اثر آلودگي هوا برسلامت روان، بپردازيم لازم است به عوامل زمينه ساز توجه کنيم،برخي از اين  عوامل زمينه ساز ،بانقش دوسويه خود مي توانند هم باعث آلودگي هوا شوند و هم بر روي سلامت روان اثر بگذارد ،ترافيک از ينگونه عوامل است. هنگامي که  ما افزايش ميزان ترافيک را مشاهده مي کنيم افزايش تجمع خودروها مي تواند آلودگي هوا را بيشتر کند و وقتي ترافيک هم زياد شود افراد دچار تنش و اضطراب مي شوند و اين برروي سلامت روان افراد هم اثر مي گذارد و به همين دليل مشاهده مي کنيم در تنش ها واضطراب هاي ناشي از ترافيک ميزان پرخاشگري و خشونت افزايش پيدا مي کند به عبارتي ترافيک خود مستقيم تنش واضطراب افراد زياد مي کند ونيز با افزايش آلودگي هواهم اين اثر مخرب را تشديد مي کند.باتوجه به اين نقش مداخله در بهبود آلودگي هوا وبهبود سلامت جسم وروان در اين زمينه بدون مداخله در عوامل زمينه ساز همچون ترافيک کافي نيست.حال اگر به اثرات سه گانه آلودگي هوا برسلامت روان اشاره کنيم در مرحله اول 3 ،هنگامي  که ما در معرض هواي آلوده قرار مي گيريم مشاهده شده در چنين مواقعي احتمال اينکه  دچار خستگي ذهني شويم  و توانايي سازگاري مرسوم خودمان را با مشکلات داشته باشيم کمتر شده است و افراد با محرک هاي کمتري دچار اضطراب مي شوند و واکنش هاي مبتني بر اضطراب را از خود نشان مي دهند .کاهش دسترسي بدن ومغز به هواي سالم واکسيژن کافي، مي تواند سبب افزايش بروز واکنش هاي مبتني بر اضطراب، تصميم گيري هاي آني و رفتارهاي تکانشي شود. در چنين شرايطي احتمال خستگي افراد ، کاهش عملکرد ذهني افراد ،پرخاشگري و خشونت افزايش پيدا مي يابدبه عبارتي آلودگي هوامي تواند سازگاري افراد با شرايط معمول را دشوار تر کند. در مرحله بعد شواهد نشان مي دهد آلودگي هوا احتمال بروز علايم افسردگي واضطراب رابيشتر مي کند.  وشواهد نشان مي دهد که وقتي ما در هواي آلوده قرار مي گيريم  به ويژه درهوايي که ذرات آن بيشتر از 25 ميکرون است. بر همين اساس ممکن است  شکايت هايي مبني بر احساس غمگيني ، احساس تنش ، احساس بي قراري  در افراد بيشتر ديده شود ومشاهده اين علايم کيفيت زندگي ورضايت افراد راکم مي کند.مشاهده اين علايم هميشه نشانه اختلال روانچزشکي نيست ولي مي تواند سلامت روان واحساس خوب بودن را در افرادکاهش دهد.در مرحله سوم ،  در مطالعات مشاهده شده است ، در حال حاضر در مطالعات حيواني نشان داده شده مواجهه به مدت 10 ماه و روزانه  6  ساعت  و هفته اي 5  روز در با هواي آلوده  با ذرات بيشتر از  25 ميکرو گرم ، رشد مغزتحت تاثير قرار مي گيرد احتمال بروز علايمي همچون افسردگي  واختلال در تمرکز را بيشتر مي کند براين اساس وقتي ما در مواجه با هواي آلوده هستيم نه تنها خودمان در معرض خطر هستيم بلکه عملکرد مغزمان در سال هاي بعد تحت تاثير آن قرار مي گيرد ،حتي کودکان هم در معرض اين تاثير قرار مي گيرند واحتمال اينکه رشد مغز آنها دچار آسيب شود بسيار است. شواهد نشان مي دهد که احتمال کاهش بهره هوشي در مواجه طولاني مدت با آلودگي هوا وجود دارد، اين يافته ها نشان مي دهد، نيازاست به اثرمخرب آلودگي هوا بررشد مغز وسلامت رواني وهوشي فرزندانمان توجه جدي کنيم و به عنوان يک معضل جدي در سلامت جسم و روان براي رفع آن اقدامات موثري را انجام دهيم . ازديگرسو،آلودگي هوا فارغ از اينکه به طور مستقيم بر روي سلامت روان اثر مي گذارد ، مي تواند با تشديد بيماري هاي جسمي همانند  آسم با تنگي نفس وحملات تنفسي ،علايم روانچزشکي همراه آن نظير اضطراب وبي خوابي را تشديدمي کند. . قتي تنگي نفس افزايش پيدا کند بيمار دچار تنش و اضطراب مي شود وازطرفي خوداضطراب مي تواند بهبود علايم آسم را  به تاخير بيندازد.براساس آنچه ذکرشد،آلودگي هوا بااثر برروي سلامت جسم وروان وتشديد دوسويه آن،بسيار مي تواند خطر جدي براي حيات ماباشد و نياز است که همه  به معضل آلودگي هوا توجه کنيم و در حد امکان با کنترل عوامل زمينه ساز و کاهش آلودگي هوا در سلامت فعلي و آينده خود و فرزندانمان نقش موثري ايفا کنيم.